Wanneer volgens de Douane sprake is van een onjuiste of onvolledige aangifte, of een aangifte die te laat is, kan zij een (na)vordering opleggen aan een ondernemer. Als een ondernemer het hier niet mee eens is, is er sprake van een geschil, een meningsverschil. In gesprekken met ondernemers blijkt dat de Douane niet altijd begrip heeft voor hun belangen. De Douane houdt zich vaak letterlijk aan de wet als er een meningsverschil is. Douanemedewerkers geven aan dat de Europese wet- en regelgeving weinig ruimte biedt om de belangen van ondernemers mee te laten wegen in hun besluiten.
Omdat de Douane ingrijpende besluiten kan nemen is het belangrijk dat ondernemers voor hun rechten kunnen opkomen. Er moet dus sprake zijn van een goede rechtsbescherming. We onderzoeken daarom hoe de Douane hier in de praktijk invulling aan geeft.
Doel van dit onderzoek
Met dit onderzoek willen we duidelijk krijgen hoe de rechtsbescherming van ondernemers bij geschillen over douaneheffingen is geregeld. Meer specifiek willen we weten hoe de Douane in de praktijk invulling geeft aan het proces van rechtsbescherming. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat zo vroeg mogelijk in het proces rechtsbescherming plaatsvindt. Dit betekent dat de Douane voorkomt dat ondernemers onnodig in protest gaan of naar de rechter moeten om hun recht te krijgen. Daarvoor zijn onder meer goede processen en communicatie nodig, maar ook besluitvorming met aandacht voor ondernemers.
In ons onderzoek kijken we naar eisen uit zowel Europese als nationale wetgeving. Zo kijken we bijvoorbeeld of de ondernemer de kans krijgt om zijn kant van het verhaal toe te lichten voordat een besluit in zijn nadeel wordt genomen. We kijken dan ook meteen of de ondernemer voldoende tijd heeft voor het voorbereiden en uitleggen van zijn standpunt en hoe de Douane de beslissing uitlegt.
Eerste bevindingen onderzoek rechtsbescherming Douane
We hebben in oktober 2025 de eerste bevindingen gepubliceerd van ons onderzoek. Uit ons onderzoek komt onder meer naar voren dat de Douane in de voornemenfase nog te weinig aandacht heeft voor rechtsbescherming bij een navordering.
Conclusie
Het onderzoek naar rechtsbescherming is in juni 2026 afgerond. Een van de conclusies is dat de Douane aan ondernemers doorgaans de mogelijkheid biedt om op te komen tegen haar beslissingen als deze ongunstig uitvallen. Maar we zien ook dat de Douane haar invulling van de rechtsbescherming voor ondernemers op een aantal punten kan verbeteren. Deze verbeterpunten gaan over de communicatie, het recht op inzage, de motivering, het benutten van beleidsruimte en de heroverweging van besluiten. Verder zien wij dat in de geboden rechtsbescherming het perspectief van de Douane centraal staat. Het perspectief van de ondernemer blijft echter in de geboden rechtsbescherming onderbelicht.